Vrijheidsbeperkende maatregelen komen nog altijd veelvuldig voor in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. De casus ‘Brandon’ (januari 2011) illustreert dat vrijheidsbeperkende maatregelen bij jongeren en jongvolwassenen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) een extra lading hebben. Zij hebben een verhoogd risico op ernstige gedragsproblematiek wat de begeleiding zeer complex maakt. Er komen vaak agressieve incidenten voor, waardoor de kans groot is dat naar vrijheidsbeperkende maatregelen moet worden gegrepen. Vanwege hun complexe problematiek hebben jongeren en jongvolwassenen met LVB multidisciplinaire zorg nodig vanuit diverse sectoren, waar verschillende juridische kaders worden gehanteerd. Begeleiders geven aan dat het vaak heel ingewikkeld is wat nu wel en niet mag op het gebied van vrijheidsbeperking binnen de diverse juridische kaders.

De hoofdvraag van dit project luidt:

‘Hoe kunnen begeleiders en professionals in de zorg voor jongeren en jongvolwassenen met LVB verantwoord omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen, gegeven de diverse juridische kaders die van toepassing zijn op jongeren en jongvolwassenen met LVB?’

Het eerste doel van dit project is het inzichtelijk maken van het juridische kader voor de zorg aan jongeren en jongvolwassenen met LVB, door de diverse (huidige en toekomstige) wetten naast elkaar te leggen en te vergelijken op het thema vrijheidsbeperking/dwang en drang.

Het tweede doel is om in nauw overleg met het veld het juridische begrippenkader nader in te vullen dan wel te vereenvoudigen voor begeleiders in het veld. Hierbij wordt de beleving van zowel de begeleider als de jongeren en jongvolwassenen centraal gesteld.

Een derde doel is om de huidige kwaliteitscriteria die er nu liggen voor de VG-sector aan te vullen, te vertalen en te verdiepen voor de zorg aan jongeren en jongvolwassenen met LVB.

Een vierde doel is om de specifieke kwaliteitscriteria voor de LVB- doelgroep om te zetten in praktische adviezen/richtlijnen voor begeleiders.

Het project bestaat uit drie deelprojecten, gericht op de juridische kaders, de begeleiders en de cliënten.

In project 1 wordt een juridische analyse gemaakt van de verschillende juridische kaders. Vervolgens wordt onderzocht wat begeleiders en cliënten verstaan onder vrijheidsbeperking en zullen criteria worden ontwikkeld voor het omgaan met vrijheidsbeperking door platformbijeenkomsten te organiseren met zowel begeleiders als cliënten van praktijkinstellingen.

In project 2 wordt door interviews onderzocht wanneer en waarom begeleiders maatregelen toepassen, en welke deskundigheid een begeleider nodig heeft om een maatregel verantwoord uit te voeren.

In project 3 wordt door interviews met cliënten onderzocht op welke manier de communicatie van begeleiders over het uitvoeren van een maatregel invloed heeft op de cliënt.

Het onderzoek is een gezamenlijk initiatief van een consortium, bestaande uit Hogeschool Leiden (penvoerder), de werkveldinstellingen William Schrikker Groep, Dichterbij, De La Salle, en LKC LVG, en de kennisinstellingen VUMC/EMGO+, NIVEL en VU (afdeling Ontwikkelingspedagogiek).

De verwachte resultaten van dit project zijn:

1. Beter inzicht in de juridische kaders die van toepassing zijn binnen de zorg voor jongeren (12-18 jaar) en jongvolwassenen (18-23 jaar) met LVB.

2. Relevante juridische begrippen ten aanzien van vrijheidsbeperking worden in overleg met de praktijk nader ingevuld en daarop afgestemd.

3. Door het ontwikkelen van criteria krijgen begeleiders een kader aangeboden voor het omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen. Daarnaast kan het bijdragen aan het vergroten van de bewustwording van cliënten en medewerkers waar het gaat om vrijheidsbeperking.

4. Concrete handvatten voor begeleiders over het omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen.

5. De informatie over de juridische kaders, criteria en handvatten voor professioneel handelen zal beschikbaar komen voor zowel de begeleider als voor de jongeren met LVB, als voor consortiumpartners en stakeholders

6. Resultaten worden omgezet in onderwijs voor HBO-studenten en interne scholing voor medewerkers van de consortiumpartners.